Een kijkje achter de schermen van de visuele identiteit door Stahl R
'Voor de grafische vormgeving van IABR van dit jaar zijn we op zoek naar een beeldtaal die steun, verbondenheid en gelaagdheid uitstraalt, zonder al te technisch of afstandelijk over te komen. De huisstijl moet toegankelijk zijn voor een breed publiek en tegelijkertijd geloofwaardig blijven binnen de internationale ontwerpgemeenschap. De toon is nieuwsgierig, uitnodigend en toekomstgericht. Concepten als steun, onderlinge afhankelijkheid, infrastructuur en gedeelde ruimte kunnen als leidraad dienen voor het ontwerp.'
Dit is in grote lijnen hoe een goede briefing klinkt (in een notendop). We benaderen het ontwerpen van een visuele identiteit vaak alsof we een visuele taal ontwerpen. We vinden of bedenken elementen die visuele ‘woorden’ of ‘zinnen’ kunnen vormen, en ontwerpen vervolgens een systeem dat open genoeg is voor spel en verkenning, maar samenhangend genoeg om herkend te worden als afkomstig van dezelfde afzender. Het is een manier om regels op te stellen voor een spel dat je gaat spelen, regels die het spel zelf creëren. En hoe duidelijker de regels, hoe leuker het is om te spelen.
Natuurlijk moet een visuele identiteit uit vele lagen bestaan, maar soms begin je met kleine dingen die je aandacht trekken. Tijdens onze allereerste ontmoeting met de curatoren vertelde Wouter Veldhuis, hoofdcurator SYSTEMS OF SUPPORT, ons over een van zijn ontdekkingen: dat de afkorting van de titel SYSTEMS OF SUPPORT, SOS is. Deze opmerking wekte onze nieuwsgierigheid naar de geschiedenis van het noodsignaal. Het is het internationaal erkende morsecodesignaal (...-- -...) voor een maritieme noodoproep, in 1906 geïntroduceerd om onmiddellijke hulp te vragen. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, is SOS geen afkorting voor “Save our Souls” of “Save our Ship”, maar werd het gekozen vanwege het kenmerkende ritme in morsecode. Al snel werd duidelijk dat SOS een belangrijke rol zou spelen in de communicatie tijdens noodsituaties.
In morsecode vormen punten en streepjes een compleet alfabet. Iets soortgelijks is het uitgangspunt voor de visuele identiteit van dit jaar. Twee jaar geleden ontvingen we een stageaanvraag van Fanny Liebhardt, net afgestudeerd aan de Burg Giebichenstein University of Art and Design in Halle, Duitsland. Op dat moment konden we eigenlijk geen stages aanbieden, omdat we door ons onderwijs en internationale werk niet genoeg in de studio waren om een solide structuur voor stagiaires te bieden. We waren echter diep onder de indruk van haar bachelorscriptie, 'Type Treasury', die ze samen met Tessa Darimont had ontwikkeld. Ze ontwikkelden een reeks vormen en creëerden door samen te spelen glyphs en uiteindelijk een alfabet. Dit is niet geheel nieuw: Joseph Albers ontwikkelde een stencil-lettersysteem, Bruno Munari ontwierp 'ABC con fantasia' en Dries Wiewauters gebruikte een stencil om de vrijheden en beperkingen van een uniform raster te verkennen. Maar Tessa Darimont en Fanny Liebhardt slaagden erin grenzen te verleggen en met een beperkte set elementen een volledig typografisch ecosysteem te ontwerpen met vele alfabetten van zeer uiteenlopende uiterlijke kenmerken (nonchalant, scheef, solide, besluiteloos, avontuurlijk, enz.), allemaal binnen één enkel systeem. Elke hoofdletter kent talloze variaties, wat leidt tot nog meer variaties, hoewel die nog niet zijn ontworpen. Dit sloot heel goed aan bij onze visie op hoe het ontwerp voor de biënnale van dit jaar eruit zou moeten zien: kleine, afzonderlijke onderdelen die samen een open, complex, maar toch (menselijk) systeem vormen. Dit is dus ons uitgangspunt voor de visuele identiteit van dit jaar. We stellen nu de regels op en kijken ernaar uit om eindelijk het spel te spelen.
Stahl R is een in Berlijn gevestigde ontwerpstudio, opgericht in 2013 door Tobias Röttger en Susanne Stahl en sinds 2022 ondersteund door Kathrin Baumgartner.
Ze werken aan een breed scala aan ontwerpdisciplines: van visuele identiteiten, publicatieontwerp, omgevingsontwerp, redactionele en art direction tot tijdgebonden media en digitale projecten.
