Lada Hršak - Bureau LADA beschouwingen over de scenografie van SYSTEMS OF SUPPORT
Tijdens een recent locatiebezoek, leidt een van de laatste werknemers van Hunter Douglas (die er meer dan veertig jaar heeft gewerkt) ons door de toekomstige tentoonstellingshal. De ruimte is uitgestrekt, leeg en open, en toch loopt hij zorgvuldig, de groene lijnen op de vloer volgend die de veilige doorgang tussen de machines markeren. De machines staan er echter niet meer; ze zijn allemaal geveild, verdwenen, en laten slechts een spookachtige aanwezigheid achter. Toch herinnert zijn lichaam zich hen. In dit korte liminale moment voordat de locatie volledig wordt ontruimd, ontvouwt zich een overlap waarin meerdere tijden naast elkaar bestaan. Aan de vooravond van het sluiten van de voormalige fabriek en de wording van nieuwe iteraties voor het terrein put de scenografie uit belichaamde herinnering als ruimtelijke kennis. Deze vorm van waarneming – herhaaldelijk kijken en het leren lezen van de locatie – wordt zowel methode als positie en definieert de drijvende krachten achter deze scenografie.
Scenografie katalyseert ruimtelijke ervaring binnen een gecomprimeerde tijdspan. Ze creëert een multisensorische omgeving waarin werken en actoren - bezoekers, processen en ruimtelijke condities - kortstondig naast elkaar bestaan. Tegelijkertijd vormt zij het decor dat uiteenlopende relaties bijeenhoudt en het omgevingsmatige verbindt met het politieke, het sociale met het materiële. Het idee van systemische interconnecties, evenals dat van ondersteuning, resoneert sterk binnen deze performatieve benadering van ruimte en tijd.
Vanuit een pedagogisch en professioneel perspectief ordent scenografie sociale processen in de ruimte en wordt zo een vorm van architectuur met een uitgesproken performatief potentieel. Deze biënnale zet (sociale) interconnectiviteit centraal, waarin waarden relationeel, wederkerig en voortdurend opnieuw gedefinieerd worden. In een iteratief proces tussen de IABR, het curatorenteam en de grafische en ruimtelijke ontwerpers wordt gewerkt vanuit de locatie zelf, en via meerdere perspectieven kennis verzameld. Voor ons, als onderzoekers, architecten en scenografen, zijn observeren, luisteren en het vertalen van ideeën naar ruimtelijke relaties zowel confronterend als enerverend. Hoewel de selectie van werken nog moet plaatsvinden, blijft de urgentie om te werken binnen politiek en sociaal gefragmenteerde contexten onverminderd aanwezig, waarbij scenografie zich positioneert als performatieve katalysator binnen de politiek van de ruimte.
De huidige tijden van verontrustende geopolitiek (Gaza, Libanon, Iran, Soedan, Oekraïne), met het afbrokkelen van ideologieën, recht en waarden, maken de noodzaak tot engagement, verzet en het verbeelden van nieuwe waardesystemen en relaties des te urgenter. Het onttoveren van de vermeende onvermijdelijkheid van grootschalige systemen maakt deel uit van de ruimtelijke opgave. De 12e biënnale SYSTEMS OF SUPPORT stelt voor ruimtelijke professionals, ontwerpers, lokale actoren en burgers samen te brengen. Door de biënnale te situeren in de Rotterdamse wijk Feijenoord en de site als methode te hanteren, ontstaan reflecties op onderling verbonden systemen, ruimtelijke processen, beleid en verbeelding.
In die zin is scenografie ook een voorstel: hoe kan zij zich verhouden tot de site binnen de complexiteit van hedendaagse ruimtelijke en politieke onrechtvaardigheid, terwijl zij ruimte blijft bieden voor reflectie, uitwisseling en verzet? Hoe kan de ruimtelijke setting de werken en praktijken die zij samenbrengt ondersteunen als actieve actoren binnen een gedeelde omgeving? En hoe kan zij condities creëren waarin bezoekers niet louter toeschouwers zijn, maar deelnemers in het verbeelden en onderhandelen van alternatieve ruimtelijke toekomsten — en zo de mogelijkheid openen om anders te denken en te verbeelden?
Lada Hršak is architect, onderzoeker en oprichter van Bureau LADA (Landscape, Architecture, Design, Action), een interdisciplinair collectief dat actief is in Amsterdam (Nederland), Zagreb (Kroatië), Caïro (Egypte) en Tanger (Marokko). Het bureau profileert zich als een feministische ruimtelijke praktijk en houdt zich bezig met ruimtelijke rechtvaardigheid, sociale ecologie en inclusief ontwerp via projecten op het gebied van architectuur, onderzoek en onderwijs.
