Op 12 november vond in Rotterdam de vijfde werksessie van het IABR Atelier Delta Rijnmond-Drechtsteden 2100 plaats. Deze bijeenkomst stond volledig in het teken van governance: hoe organiseren we samenwerkingen, sturing en besluitvorming om de noodzakelijke transities richting een klimaatbestendige delta daadwerkelijk mogelijk te maken? Met de inzichten uit eerdere ateliers, over de toekomst van de haven en over stad en ommeland, werkten we deze middag verder aan de herijking van de regionale waterstrategie, in aanloop naar de eindoplevering in januari.

De ontwerpbureaus H+N+S en De Urbanisten trapten af met hun ontwerpvoorstellen, waarin respectievelijk een meer open en een meer gesloten watersysteem centraal staat. Het ontwerpvoorstel van Posad Maxwan koppelde vervolgens verschillende lange-termijnscenario’s aan, zaken als mondiale stabiliteit, economische richtingen en sociale verantwoordelijkheid en hoe deze aspecten de mogelijke toekomstbeelden beïnvloeden. Zo werd zichtbaar gemaakt hoe vergezichten voor 2100 direct ingrijpen op keuzes die al in de komende bestuursperiode gemaakt moeten worden, en welke beslissingen in de komende vijf jaar echt moeten worden genomen. Saskia van Stein had de rol van moderator deze dag.

H+N+S pleit voor een strategie die meebeweegt met natuurlijke processen. Door estuaria te openen en sedimentaanvoer opnieuw te benutten, kan de delta op lange termijn met de stijgende zeespiegel meegroeien. Deze “judo-benadering” vraagt echter om institutionele en culturele vernieuwing en om vroegtijdige besluiten over zoetwaterverdeling, haventoegang en landschappelijke differentiatie. Hoewel de strategie veelbelovend is, dienen effecten op hoogwaterveiligheid en zoutintrusie verder worden onderzocht.

De Urbanisten presenteerden de Deltapolder, een toekomststrategie waarin de delta wordt afgesloten door een compacte, sterke dijkring. Deze strategie scoort sterk op waterveiligheid, buitendijkse bescherming en zoetwaterzekerheid. De verkorte dijklijnen maken versterking relatief goedkoop, maar vragen juist forse investeringen in gemalen en heeft beperkende gevolgen voor de scheepvaart. In hun prognose verliest de natuur haar ecologisch verbanden gaat ten koste van biodiversiteit terwijl het Haringvliet nieuwe kansen biedt. Ook verkent het team de ruimtelijke effecten van een mogelijke derde Maasvlakte met valmeer tot waterrijke stedelijke milieus en wat dat betekent voor de stad.

Posad Maxwan schetste verschillende mogelijke wereldbeelden waarin geopolitiek, economie en sociale verantwoordelijkheid in verschillende richtingen kunnen bewegen. De scenariomethode helpt om ontwerpvoorstellen, bestuurlijke keuzes en investeringspaden te toetsen onder uiteenlopende omstandigheden. In hun analyse tonen zij hoe keuzes voor een open of gesloten watersysteem fundamenteel andere toekomstpaden openen: gesloten systemen bieden meer voorspelbaarheid en duidelijke functieverdelingen tussen haven en stad, maar vragen zware economische ingrepen en vergroten de afhankelijkheid van centrale infrastructuur. Open systemen daarentegen bouwen op sociale samenwerking en lokale veerkracht, waarin nature-based solutions en ruimtelijke buffers kansen bieden, mits de sociale basis en ruimtelijke ordening voldoende sterk zijn.

Na de ontwerpverkenningen volgden korte presentaties van governance-experts. Marije ten Kate Hoofdplanoloog bij de gemeente Rotterdam, benadrukte dat vitale systemen (energie, water, mobiliteit, digitaal) in de delta de ruggengraat vormen, maar dat hun verweven kwetsbaarheid een geïntegreerde benadering vereist. Robin Hill van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) liet zien hoe zeespiegelstijging een “voorspelbaar verrassend” governance-vraagstuk is, waarin ambiguïteit juist kan helpen om draagvlak te verbreden en een nieuw frame van “leven met water” te omarmen.

Met de inzichten uit deze werksessie zetten we een stap richting de afronding van het Atelier. De komende weken werken we de ontwerpvoorstellen, governance-paden en strategische keuzes verder uit. Eind januari zullen we het project opleveren.