SYSTEMS OF STEEL door Rademacher de Vries Architecten & MUST Stedebouw
Staalfabrieken gebruiken zeer veel energie en stoten enorme hoeveelheden CO2 en gevaarlijke stoffen uit. Om nog maar te zwijgen over de wereldwijde milieu-impact van winning en transport van ijzererts en kolen. Maar de productie kan niet zomaar stopgezet worden. Staal is onmisbaar voor hedendaagse en toekomstige steden. Zonder staal geen hoge gebouwen, liften, technische installaties, bruggen, spoorwegen, treinen, fietsen, auto’s, verpakkingen en energiesystemen. Moeten we de enorme negatieve planetaire effecten én de grote gezondheidsrisico’s voor werknemers en omwonenden van staafabrieken dan voor lief nemen? Gelukkig niet. Want naast de unieke constructieve eigenschappen is staal ook 100% circulair; het kan omgesmolten worden zonder kwaliteitsverlies. In 2050 hebben we in Europa zelfs voldoende staal in omloop om compleet circulair te zijn. Dat scheelt niet alleen heel veel grondstoffen, het kost 75% minder energie en de uitstoot van CO2 en gevaarlijke stoffen decimeert. Kortom, het wordt hoog tijd om de staaleconomie radicaal om te buigen.
Het havencomplex tussen Amsterdam en IJmuiden staat nog stevig in het fossiele tijdperk. Het is bijvoorbeeld de grootste benzinehaven ter wereld en de staalfabriek van Tata is een van de grootste energieverbruikers en vervuilers van Nederland. Benzine past niet in een circulaire haven, maar staal wel. Het is dus goed voorstelbaar dat de bestaande 4,5 miljoen kubieke meter benzineopslag plaats maakt voor een grootschalig circulair staalcluster, via Maas en Rijn goed verbonden met het Europese achterland. Deze systeemverandering in de productieketen kan echter niet zonder een gelijktijdige cultuurverandering bij ontwerpers en bouwers, van architectuur tot auto-industrie. Want zuiver circulair staal kan alleen gemaakt worden als staalschroot zuiver is. Dit betekent dat ontwerpers alleen nog zuivere staalproducten kunnen toepassen die eenvoudig demontabel zijn. Dit leidt onvermijdelijk tot een nieuwe esthetiek, zeker als ook het hergebruik van bestaande staalconstructies gangbaar wordt. Het ontwerp van de circulaire brug in het Noordzeekanaal-gebied laat concreet zien hoe kansrijk deze aanpak en samenwerking kan zijn. SYSTEMS OF STEEL pleit daarom voor een stevige nieuwe verbindingen tussen ontwerp, productie, toepassing, inzameling en hergebruik. Anders zal de staalproductie in Noordwest Europa in de transitie naar een circulaire economie als een kaartenhuis instorten en komt de strategische autonomie met betrekking tot een van de meest kritische grondstoffen voor de bouw onder druk te staan.
Rademacher de Vries Architecten is een multidisciplinaire ontwerp- en onderzoeksstudio die opereert op het snijvlak van architectuur, stedenbouw en landschap. Wij beschouwen de gebouwde omgeving als een dynamisch systeem waarin ruimtelijke en maatschappelijke vraagstukken samenkomen. Onze ambitie is om bestaande plekken te transformeren tot betekenisvolle, duurzame en adaptieve omgevingen die mensen met elkaar en met hun context verbinden.
MUST maakt ruimte voor een nieuwe tijd. Wij zijn ontwerpers, onderzoekers, denkers, adviseurs en schrijvers met een precieze blik en een persoonlijke benadering. Nieuwsgierigheid is onze belangrijkste drijfveer, het vermogen tot verbinden onze belangrijkste kracht. Wij zetten in ieder project al onze kennis en ervaring in om mensen te inspireren en te activeren. Ons doel? Het realiseren van ruimte voor een nieuwe tijd: het maken van plekken waar het welzijn voor planten, dieren en mensen voorop staat.
Film: Sabine van der Vooren
Originele compositie: Thomas Fauc
Met dank aan:
Van Ee Staalspecialisten, Breed integrated design, Knipscheer Infrastructuur (hoofdaannnemer circulaire brug), Gemeente Amsterdam, College van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs.