Interview met Ninke Happel, Happel Cornelisse Verhoeven about Fierenshoven, Antwerpen

De Fierenshoven is een sociaal woningbouwcomplex in Antwerpen, ontworpen door Gustave Fierens en voltooid in 1939. Het project was zijn tijd ver vooruit en bood de Antwerpse arbeidersklasse een optimistische en waardige woonplek, in een stad waar veel binnenstedelijke wijken nog werden gekenmerkt door overbevolking en slechte woonomstandigheden. De hoogwaardige materialen en vernieuwende sanitaire voorzieningen, waaronder eigen badkamers en toiletten binnen de woning, weerspiegelden de toenmalige ideeën over het Existenzminimum en de woningbouwdebatten van CIAM. Esthetisch bleef het complex echter geworteld in de art-decotraditie. Fierens bracht de rijke materialen, de verfijning en het woongenot die hij kende van zijn particuliere opdrachten naar de sociale woningbouw. Decennialang was het Fierenshoven meer dan alleen architectuur. Het was het decor van het dagelijks leven van generaties bewoners: een plek van collectief stedelijk leven die deel werd van de cultuur en geschiedenis van de stad.
Vanaf de jaren zeventig begon de blik op de Fierenshoven echter te veranderen. Met de opkomst van het neoliberale denken werden gebouwen steeds vaker benaderd als vastgoed, waarvan de waarde vooral in economische termen werd begrepen. Investeringen in het Fierenshoven beperkten zich grotendeels tot schaarse en strikt noodzakelijke ingrepen. Na decennia van verwaarlozing was het complex aan het begin van de eenentwintigste eeuw ernstig vervallen en in 2007 dreigde uiteindelijk de sloop.
Dat vooruitzicht veroorzaakte grote frustratie bij oud-bewoners, buurtbewoners en andere betrokkenen. Voor hen was het Fierenshoven een deel van hun stad en van hun leven, met een sociale, culturele en historische betekenis die niet in economische waarde alleen is uit te drukken. Bij twee afzonderlijke gelegenheden liep het complex serieus gevaar. Als reactie kwamen mensen in actie via krantenartikelen, protesten en zelfs het kraken en bezetten van delen van het gebouw. Hun inzet groeide uit tot een sterk steunnetwerk dat de huisvestingsmaatschappij uiteindelijk wist te overtuigen van koers te veranderen en de toekomst van het Fierenshoven te heroverwegen. Dit leidde tot een nieuwe eigenaar, die een selectieprocedure organiseerde waarin architecten werden uitgenodigd om alles voor te stellen, van gedeeltelijke sloop tot behoud van het bestaande complex en alles daartussenin.
Geïnspireerd door deze sterke betrokkenheid van de gemeenschap pleitten Happel Cornelisse Verhoeven en Molenaar & Co voor een volledige renovatie van de Fierenshoven, omdat de Fierenshoven niet louter vastgoed is, maar een cultureel artefact dat verweven is met de geschiedenis van Antwerpen en zijn inwoners.
Met een strategie van minimale ingrepen zijn de originele materialen en het kenmerkende kleurenpalet hersteld, terwijl gerichte aanpassingen de appartementen op hedendaags niveau brachten. Zo behoudt het project de architectonische en culturele identiteit van het Fierenshoven en bereidt het gebouw voor op een nieuwe gebruikscyclus. Daarmee zet het gebouw een geschiedenis voort die niet alleen door de architectuur is gevormd, maar ook door het dagelijks leven, de trots en de veerkracht van de gemeenschap die voor het behoud heeft gevochten. In het vertrouwen dat zij dat telkens opnieuw zal doen…
Film: Sabine van der Vooren
Originele compositie: Thomas Fauc
Fotografie van Fierenshoven door Karin Borghouts
Met dank aan:
Happel Cornelisse Verhoeven
Molenaar & Co architecten