Onderzoek

New Ecological Order: Invloed van de Europese energietransitie op Noord-Afrika

Agent of Change – Lesia Topolnyk

2023 – 2026

In dit project wordt kritisch onderzoek uitgevoerd naar de sociaalruimtelijke, ecologische en politieke gevolgen van de aanleg van grootschalige infrastructuren voor hernieuwbare energie in Marokko. Daarbij wordt met name aandacht besteed aan projecten waarin Europese belangen een rol spelen. Marokko wordt vaak gezien als een land dat bijdraagt aan het succes van de mondiale groene energietransitie; in het project wordt dit narratief bevraagd door onderzoek naar de manier waarop dergelijke ontwikkelingen neokoloniale machtsverhoudingen kunnen reproduceren, autoritair bestuur kunnen versterken, de nationale schuld kunnen vergroten en inheemse en plattelandsgemeenschappen kunnen marginaliseren.

Er wordt voortgebouwd op eerder onderzoek naar het NOOR-zonnecomplex, een van ‘s werelds grootste geconcentreerde zonne-energiecentrales, en ingegaan op het toenemende bewijs dat de aanleg van ‘groene’ infrastructuur kan leiden tot landonteigening, ecologische degradatie en maatschappelijke ongelijkheid. Door middel van veldonderzoek, samenwerking met lokale onderzoekers, kunstenaars en gemeenschappen, en samenwerking met culturele instellingen worden de beleving en lokale kennis die vaak worden uitgesloten van het officiële duurzaamheidsdiscours onder de aandacht gebracht.

Bezoek website
New Ecological Order. Beeld: Lesia Topolnyk

Onderzoek van

    • Lesia Topolnyk
    • Credits

De achtergrond van New Ecological Order

Dit project ligt in het verlengde van een eerdere onderzoeksfase van New Ecological Order. Daarin werden de gevolgen van de Europese energietransitie voor de Imazighen-gemeenschap in Marokko onderzocht. Het ging daarbij met name om de regio Draa-Tafilalet, waar zich ‘s werelds grootste geconcentreerde zonne-energiecentrale bevindt: het NOOR Ouarzazate Solar Complex. Doordat er in dit onderzoek een cultureel perspectief op de energietransitie werd gehanteerd, ontstond er extra aandacht voor inheemse kennis en vormen van veerkracht die in dominante duurzaamheidsnarratieven meestal geen rol spelen.

Gedurende de huidige fase wordt het onderzoek uitgebreid naar Tanger, een stad waar niet alleen windenergie wordt geproduceerd, maar die ook een strategisch knooppunt voor de energiedistributie naar Europa is. Als gevolg van recente industriële ontwikkelingen ondergaat dit gebied in hoog tempo stedelijke veranderingen. In het project wordt de Marokkaanse energietransitie tegen een bredere achtergrond van stedelijk-landelijke, geopolitieke en ecologische krachten geplaatst. Er wordt een integrale benadering gehanteerd en onderzocht hoe energie-infrastructuur, mijnbouw, ondergrondse watersystematiek en stedelijke groei gezamenlijk de fysieke en maatschappelijke realiteit van ontwikkelingsregio’s vormgeven.

Marokko. Beeld: Lesia Topolnyk

Wat is de onderzoeksmethode van New Ecological Order?

Er wordt voor dit onderzoek een multidisciplinaire methode gebruikt die is verankerd in participatief ontwerp, ruimtelijke forensische analyse en artistiek onderzoek. Veldwerk, interviews, enquêtes, focusgroeponderzoek en gemeenschapsworkshops worden gecombineerd met architectonische analyse en cultureel onderzoek. Lokale gemeenschappen worden actief betrokken bij de kennisproductie, zodat het inheemse perspectief en de inheemse beleving de grondslag van de onderzoeksresultaten vormen. Er worden artistieke middelen zoals ruimtelijke storytelling, installaties, film en materiaalonderzoek gebruikt om complexe sociaalpolitieke vraagstukken toegankelijk te maken. Digitale storytelling en publicaties worden ingezet om lokale bevindingen aan een internationaal publiek te presenteren. Hierdoor functioneert het onderzoek gelijktijdig als kritiek, als documentatie en als voorstel voor rechtvaardigere en inclusievere kaders voor de energietransitie. 

Wat bereiken we met New Ecological Order?

Het doel van dit onderzoek is om de verborgen maatschappelijke, ecologische en politieke kosten van grootschalige projecten voor hernieuwbare energie in Marokko zichtbaar te maken en om het dominante narratief van de groene vooruitgang te bevragen. Daarnaast beoogt het inheemse stemmen te versterken, lokale vormen van verzet en veerkracht te documenteren en stedelijke en landelijke realiteiten die door energie-infrastructuur worden gevormd opnieuw met elkaar te verbinden. Door lokale kennis te koppelen aan het internationale debat willen de onderzoekers een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van gedekoloniseerde kaders voor energietransitie waarin sociaalecologische rechtvaardigheid centraal staat.

Het onderzoek draagt onder meer bij aan bewustwording bij het grote publiek, het levert beleidsrelevante inzichten op en het resulteert in culturele producties – video’s, tentoonstellingen, locatiespecifieke interventies en publicaties – die systemische ongelijkheid zichtbaar maken. Uiteindelijk beoogt het onderzoek invloed uit te oefenen op de wijze waarop toekomstige energietransities worden vormgegeven, zodat deze maatschappelijk inclusief, cultureel verankerd en ecologisch verantwoord zullen zijn.

Wat zijn de resultaten van New Ecological Order?

De resultaten van het onderzoek zijn geleidelijk tot stand gekomen tijdens de verschillende fasen van het project en zullen naar verwachting tot stand blijven komen gedurende heel 2026. De eerste bevindingen kwamen in het voorjaar van 2024 voort uit veldonderzoek en samenwerking met de lokale gemeenschap. Deze voorlopige resultaten zijn gepresenteerd tijdens tentoonstellingen en openbare evenementen die in de nazomer en herfst plaatsvonden bij de IABR. De tussentijdse resultaten, waaronder een publicatie, een korte film en een tentoonstelling, zijn in 2025 gepresenteerd bij MAGAZIN in Wenen. De definitieve resultaten worden verwacht in 2026 en zullen zowel in Marokko als in Europa worden verspreid via platforms zoals Think Tanger, het tijdschrift MAKAN en internationale culturele instellingen.

Installatie bij IABR 2024: Nature of Hope. Beeld: Midas van Boekel