IABR-

IABR–Atelier Dordrecht

Waterveiligheid als hefboom voor duurzame stadsontwikkeling

Dordrecht is een stad, maar ook een eiland. En dat Eiland van Dordrecht is erg kwetsbaar voor overstromingen door zijn ligging in het overgangsgebied van zee en rivieren. Logisch dus dat er in Dordrecht altijd wordt gewerkt aan het verbeteren van de bescherming tegen het water. De Dordtse waterveiligheidsstrategie moet natuurlijk ook rekening houden met het uitzonderlijk geval waarin de dijken toch een keer breken en de stad overstroomt. Het advies aan diegenen die het dan niet lukt de stad te verlaten is nu om naar zolder te vluchten.
Maar er is mogelijk een beter en veiliger alternatief, het buitendijks en hoger gelegen stadsdeel De Staart – mits dat wordt ingericht als grootschalige tijdelijke shelter.
Wat is de beste aanpak voor het als “veilige haven bij overstroming” inrichten van De Staart? En hoe kan de stad de middelen die daarmee gemoeid zijn zo verstandig mogelijk inzetten, dus niet alleen voor de uitzondering, maar ook voor de regel, voor andere opgaven waarvoor Dordrecht ook oplossingen moet vinden?
De Staart in Dordrecht
In het IABR–Atelier Dordrecht onderzoeken IABR en Gemeente Dordrecht hoe waterveiligheid als hefboom kan worden ingezet voor een nieuwe en breed gedragen duurzame ontwikkelingsstrategie.De Staart niet alleen als een veilige haven voor wanneer het nodig is maar ook als een locatie waar een oplossing voor (een deel van) de bouwopgave van de stad en een werkelijk duurzame gebiedsontwikkeling optimaal samen kunnen komen.
Adriaan Geuze
De geboren Dordtenaar landschapsarchitect Adriaan Geuze (West 8 Urban Design & Landscape Architecture), in 2005 curator van The Flood, de tweede IABR, leidt het Atelier.

Kwetsbare plek
Omdat het Eiland van Dordrecht zo kwetsbaar is voor overstromingen, wordt al jaren gewerkt aan een zogenaamde meerlaagsveiligheidstrategie. Daarbij is ook een eventuele evacuatie aan de orde in het geval van extreme stormen die maar kort van tevoren kunnen worden voorspeld. In het slechtste scenario kunnen naar schatting maar 20.000 van de 120.000 inwoners het eiland op tijd ontvluchten. De achterblijvers moeten naar de hogere verdiepingen in het overstroomd gebied, ‘verticale evacuatie’ zoals de veiligheidsstrategie dat benoemt. Maar op zolder kunnen zoveel mensen het niet lang uithouden terwijl ze vandaar relatief ook lastig zijn te evacueren.

Evacueren naar buitendijks gebied
Gelukkig is er een mogelijk alternatief, waar betere condities de kans op slachtoffers kleiner maken, en dat is evacueren naar hoger gelegen, buitendijks gebied. De Staart, het stadsdeel ten oosten van de oude binnenstad van Dordrecht, tussen het Wantij en de Beneden-Merwede, voldoet aan die voorwaarden. En vanwege zijn goede toegankelijkheid vanaf het water ligt het ideaal voor de volgende stap van de evacuatie: het in veiligheid brengen van mensen naar andere locaties in het land.
Maar dit alternatief is nog onvoldoende onderzocht. Zo weten we nog niet hoeveel mensen De Staart zou kunnen herbergen. En het draagvlak voor evacuatie naar buitendijks gebied is nu nog niet groot: intuïtief voelt het immers onveilig aan, het is een vlucht richting het water, niet ervandaan.

Samenhang met andere opgaven
Door zijn ligging kan De Staart dus uitstekend dienen als een grootschalige shelter bij overstromingen. Maar het is wel een ingewikkeld gebied. Want nu is De Staart half woonwijk – een sociaal kwetsbare woonwijk die deels op een voormalige gifbelt ligt – en half industriegebied, met veel chemische bedrijven. Er is een vuilverbranding die warmte aan het warmtenet levert, een drinkwaterbedrijf, een flink spaarbekken en een penitentiaire inrichting. Terwijl de locatie uniek is, tussen twee rivieren, het historisch centrum vlakbij en het natuurgebied in de Biesbosch om de hoek.
Dus wie over de toekomstige inrichting van De Staart nadenkt, moet zich afvragen wat eigenlijk het toekomstperspectief voor dit unieke maar ingewikkelde gebied kan zijn. En dat kan het best gebeuren tegen de achtergrond van de grote woningbouwopgave waar Dordrecht voor staat – er moet ruimte worden gevonden voor nog tenminste 6000 woningen binnen de bestaande stad – en de noodzaak banen te creëren voor de nieuwe maakindustrie en ruimte te maken voor alle ingrepen nodig voor de energietransitie. Pas als we naar dit alles in samenhang kijken, krijgen we greep op de werkelijke uitdaging.

Waterveiligheid als hefboom
Het IABR–Atelier Dordrecht onderzoekt hoe De Staart in te richten als veilige, zelfvoorzienende shelter in het geval van dreigende overstromingen en wel zó dat de aanpak als hefboom kan dienen voor het in gang zetten van een werkelijk duurzame gebiedsontwikkeling die mede een oplossing biedt voor de bouwopgave van de stad, die ruimte maakt voor de next economy van na de energietransitie, die zorgt voor goede bereikbaarheid, en die Dordrecht opnieuw verbindt met water en natuur.


Het IABR–Atelier Dordrecht is een samenwerking van de IABR en de gemeente Dordrecht. Adriaan Geuze (West 8 Urban Design & Landscape Architecture) leidt het Atelier.

Mensen